Cyrkon

W języku polskim słowo "cyrkon" może mieć dwa różne znaczenia, a ponadto może być mylone z podobnie brzmiącym słowem "cyrkonia". Dlatego należy zwracać uwagę na różnice w znaczeniu:

1. Cyrkon (ang. zirconium) - metal o symbolu chemicznym Zr, liczbie atomowej 40, należący do grupy metali przejściowych.
2. Cyrkon (ang. zircon) - minerał występujący naturalnie, który składa się głównie z krzemianu cyrkonu (ZrSiO₄).
3. Cyrkonia (ang. zirconia) - dwutlenek cyrkonu (ZrO₂), który w zależności od warunków w procesie produkcji może przyjmować postać bezbarwnego, przezroczystego syntetycznego kamienia ozdobnego stosowanego w jubilerstwie jako imitacja diamentu, lub też postać białej masy ceramicznej o dużej twardości, która jest wykorzystywana między innymi jako materiał w produkcji sztucznych koron zębowych oraz implantów.

Metal cyrkon (Zr)

Metal cyrkon, symbol chemiczny Zr, nr CAS 7440-67-7, wykazuje wysoką odporność na korozję, dlatego dodawany do stopów, z których wykonywane są przedmioty narażone na substancje żrące, takie jak narzędzia chirurgiczne, implanty i endoprotezy. Jest także stosowany w produkcji lamp elektronowych. Może występować w stopach, z których wykonuje się koperty zegarków ręcznych. Wysoką reaktywność cyrkonu z tlenem wykorzystuje się w niektórych zapalnikach i spłonkach ładunków wybuchowych, a ponadto w kompozycjach pirotechnicznych. W przeszłości cyrkon był także wykorzystywany w jednorazowych lampach błyskowych, w których błysk powstawał w wyniku spalenia materiału. Cyrkon jest produktem ubocznym w wydobyciu i wytopie tytanu oraz cyny.[25] Komercyjny cyrkon metaliczny zazwyczaj zawiera domieszkę 1-3% hafnu - innego pierwiastka z grupy metali przejściowych, który może wykazywać działanie uczulające.

Minerał cyrkon, krzemian cyrkonu (ZrSiO₄)

Cyrkon minerał, nr CAS 1344-21-4, jest wykorzystywany głównie jako środek zmętniający w produkcji ceramiki dekoracyjnej, a ponadto w materiałach ogniotrwałych i formach odlewniczych.

Cyrkonia (ZrO₂ + domieszki)

Cyrkonia składa się głównie z tlenku cyrkonu (nr CAS 53801-45-9). W zależności od warunków produkcji oraz domieszek, cyrkonia może być przezroczysta lub mieć postać białego materiału ceramicznego, charakteryzującego się wysoką wytrzymałością mechaniczną i termiczną oraz odpornością chemiczną. Główne zastosowanie techniczne biała cyrkonia znajduje jako składnik powłok termoizolacyjnych, a także jako materiał protetyczny w stomatologii. Przezroczyste cyrkonie są natomiast wykorzystywane w jubilerstwie jako zamienniki diamentów.

Cyrkon w stomatologii

Dentyści w rozmowach z pacjentami niekiedy wspominają o implantach bądź koronach "cyrkonowych". Można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że mówiąc o "cyrkonie" dentysta ma na myśli materiał ceramiczny na bazie tlenku cyrkonu, którego poprawną nazwą jest "cyrkonia dentystyczna". Należy pamiętać, że stosowana w stomatologii cyrkonia oprócz dwutlenku cyrkonu zawsze zawiera domieszki innych metali, takich jak itr (Y), hafn (Hf), glin (Al) lub wapń. Zatem analizując ryzyko reakcji alergicznych na korony oraz implanty z "cyrkonu" czyli cyrkonii dentystycznej należy uwzględnić nie tylko cyrkon, ale także inne metale.

Synonimy oraz nazwy w innych językach

Cyrkon; Cyrkonia; Zircon; Zirconia; Zirconium; Zr; CAS 7440-67-7; CAS 53801-45-9; CAS 1344-21-4.

Substancja testowa: Chlorek cyrkonu (IV) 1% waz. (Chemotechnique Diagnostics, nr kat. Z-008)

Autor opisu: Profesor dr hab. med. Radosław Śpiewak, specjalista dermatolog i alergolog

Śledź nas na Facebooku:

Jak do nas dojechać:

Uwaga! Ten serwis nie zastępuje porady lekarskiej, korzystasz z niego wyłącznie na własną odpowiedzialność. Autor dołożył wszelkich starań, aby informacje zawarte na tej stronie były rzetelne i aktualne, jednak wyklucza odpowiedzialność za ewentualne szkody wynikające z ewentualnych błędów. Każda istotna informacja powinna być weryfikowana w innych niezależnych źródłach fachowych.
Wszelkie prawa zastrzeżone. Autor niniejszego dzieła udziela osobom fizycznym zgody na nieodpłatne korzystanie z niego wyłącznie w celach niekomercyjnych. Wszelkie inne zastosowania wymagają pisemnej zgody autora. Kopiowanie zabronione!
© Radosław Śpiewak All rights reserved. Document created: 7 December 2016, updated: 1 March 2026.