Szelak
Szelak to czerwona żywica wydzielana przez samice egzotycznych owadów ssąsych Kerria lacca (tzw. czerwce lub pluskwiaki lakowe) żerujących na drzewach w Indii i Tajlandii. Płatki tej żywicy po rozpuszczeniu w alkoholu tworzą płynny szelak. Szelak jest stosowany jako środek barwiący, glazura spożywcza, a także naturalny podkład, bejca i lakier do drewna o wysokim połysku. Szelak pełni rolę spoiwa w tuszu kreślarskim (tusz indyjski). W lutnictwie bywa stosowany do pokrywania instrumentów drewnianych, a także jako klej przy montażu i naprawie klap saksofonów. W technice dentystycznej z szelaku niekiedy wytwarza się indywidualne łyżki wyciskowe oraz protezy częściowe. W kolarstwie szelak wykorzystuje się jako warstwę ochronną i dekoracyjną na owijkach kierownicy, a także jako klej do mocowania szytek - specjalistycznych opon montowanych w wyczynowych rowerach torowych, a niekiedy także szosowych.
Pod koniec XIX i na początku XX wieku z szelaku wykonywano przedmioty ozdobne i użytkowe, takie jak ramy do obrazów, pudełka, przybory toaletowe, biżuteria, kałamarze. Był także używany do lakierowania drewnianych podłóg, paneli ściennych oraz sufitowych. Aktualnie stosowany w renowacji oraz replikach zabytkowych wyrobów drewnianych oraz przedmiotów użytkowych.
Szelak i jego pochodne w kosmetykach
Szelak jest dodawany do kosmetyków jako substancja wiążąca, filmotwórcza, odżywiająca skórę, zmiękczająca i kondycjonująca skórę, emolient, odżywiająca i utrwalająca włosy, regulująca lepkość produktu.
INCI*:
- SHELLAC
- SHELLAC CERA
- SHELLAC WAX
- AMMONIUM SHELLACATE
- POTASSIUM SHELLAC
*INCI: International Nomenclature of Cosmetic Ingredients - ujednolicone, międzynarodowe nazwy składników kosmetyków. Informacje o składzie kosmetyków podawane są na opakowaniach w nomenklaturze INCI.
Szelak w produktach spożywczych
Szelak stosowany jako dodatek spożywczy oznaczony jest symbolem E904.
Szelak jest jadalny i może być stosowany jako środek glazurujący w przemyśle spożywczym do glazurowania słodyczy. Wykorzystuje się go również do nabłyszczania jabłek w procesie mycia owoców. Przykładowe produkty spożywcze zawierające szelak:
- Moreso, orzechy nerkowca w białej czekoladzie z matchą
- Moreso, pestki dyni w mlecznej czekoladzie
- Promienie Słońca, maliny w białej czekoladzie
Szelak w lekach
Szelak może być stosowany w przemyśle farmaceutycznym jako środek glazurujący do pokrywania tabletek. Przykładowe leki i suplementy diety, w których szelak jest stosowany jako powłoka nabłyszczająca lub barwnik to:
Przykładowe leki dostępne bez recepty zawierające wśród substancji pomocniczych szelak:
- Anesteloc Max, 20 mg, tabletki dojelitowe
- Canephron Bionorica, tabletki drażowane
- Deflegmin EFFECT LONG, 75 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu
- Dulcobis, 5 mg, tabletki dojelitowe
- Esomeprazol Alugastrin, 20 mg, kapsułki dojelitowe twarde
- Esomeprazol Ortanol, 20 mg, kapsułki dojelitowe twarde
- Gripex, tabletki powlekane
- Gripex Max, tabletki powlekane
- Gripex Noc, tabletki powlekane
- Ibum Zatoki, 200 mg + 30 mg, tabletki powlekane
- Ibuprom RR Max, 400 mg, tabletki powlekane
- Ibuprom Zatoki, 200 mg + 30 mg, tabletki powlekane
- Ibuprom Zatoki Sprint, 200 mg + 30 mg
- Ibuprom Zatoki Tabs, 200 mg + 6,1 mg, tabletki drażowane
- Imupret Bionorica, tabletki drażowane
- Lagosa, 150 mg, tabletki drażowane
- Nurofen, 200 mg, tabletki powlekane
- Nurofen Forte, 400 mg, tabletki powlekane
- Nurofen Zatoki, 200 mg + 30 mg, tabletki powlekane
- Polprazol Max, 20 mg, kapsułki dojelitowe, twarde
- Radirex MAX, kapsułki twarde
- Rutinoscorbin Witamina C Forte (Active C), 500 mg, kapsułki twarde o przedłużonym uwalnianiu
- Sinupret Bionorica, tabletki drażowane
- Solpadeine, kapsułki
- Tabcin Trend, kapsułki miękkie
- Vitaminum B2 Teva, 3 mg, tabletki drażowane
Przykładowe leki dostępne na receptę zawierające wśród substancji pomocniczych szelak:
- Acitren, 10 mg, 25 mg, kapsułki twarde
- Advagraf, 1 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu
- Agomelatyna Egis, 25 mg, tabletki powlekane
- Auroxetyn, 10 mg, 18 mg, 40 mg, kapsułki twarde
- Axotret, 20 mg, kapsułki miękkie
- Bioprazol, 40 mg, kapsułki dojelitowe
- Bucidar, 150 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu
- Bupropion Accord, 300 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu
- Candezek Combi, 8 mg + 5 mg, 16 mg + 10 mg, kapsułki twarde
- Celebrex, 200 mg, kapsułki
- CellCept, 250 mg, kapsułki twarde
- Controloc Control, 20 mg, tabletki dojelitowe
- Dailiport, 1 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu
- Daxanlo, 110 mg, kapsułki twarde
- Dexilant, 60 mg, kapsułki twarde
- Dicloberl Retard, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu
- Duloxetine Mylan, 60 mg, kapsułki dojelitowe twarde
- Duloxetine Viatris, 60 mg, kapsułki dojelitowe twarde
- Dulsevia, 30 mg, 60 mg, 90 mg, kapsułki dojelitowe, twarde
- Duspatalin Retard, 200 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu
- Ebilfumin, 30 mg, kapsułki twarde
- Efectin ER, 37.5 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu
- Efracea, 40 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde
- Egzysta, 75 mg, kapsułki twarde
- Elvanse, 30 mg, kapsułki twarde
- Etform SR, 1000 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu
- Euphyllin Long, 300 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu
- Faxolet ER, 37,5 mg, kapsułki twarde o przedłużonym uwalnianiu
- Fluconazole Aurovitas, 100 mg, kapsułki twarde
- Foradil, 12 mcg, proszek do inhalacji w kapsułkach twardych
- Faxigen XL, 150 mg, kapsułki twarde o przedłużonym uwalnianiu
- Gabapentin Aurovitas, 300 mg, 400 mg, kapsułki twarde
- Gabapentin Teva, 100 mg, 300 mg, kapsułki twarde
- Gribero, 110 mg, kapsułki twarde
- Lafactin, 150 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu, twarde
- Linefor, 50 mg, kapsułki twarde
- Loperamide Aurovitas, 2 mg, kapsułki twarde
- Lynagex XR, 82,5 mg, 330 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu
- Lyrica, 150 mg, kapsułki twarde
- Marelim, 360 mg, tabletki dojelitowe
- Milgamma 100, 100 mg + 100 mg, drażetki
- Mindetra, 18 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu
- Mycophenolate mofetil Accord, 250 mg, kapsułki twarde
- Mycofit, 250 mg, kapsułki twarde
- Neotigason, 10 mg, kapsułki
- Neurontin 100 mg, 300 mg, 400 mg, kapsułki
- Oriven, 37,5 mg, 75 mg, 150 mg, 225 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu
- Oseltamivir Stada, 75 mg, kapsułki tward
- Qsiva, 7,5 mg + 46 mg, kapsułki twarde
- Polpril, 2,5 mg, kapsułki twarde
- Pragiola, 75 mg, kapsułki twarde
- Prefaxine, 37,5 mg, 150 mg, kapsułki twarde o przedłużonym uwalnianiu
- Pregabalin Accord, 50 mg, kapsułki twarde
- Pregabalin Aurovitas, 150 mg, kapsułki twarde
- Pregabalin Mylan, 150 mg, kapsułki twarde,
- Pregabalin Zentiva, 50 mg, kapsułki twarde
- Prograf, 0,5 mg, 1 mg, kapsułki twarde
- Pylera, 140 mg + 125 mg + 125 mg, kapsułki tward
- Rapamune, 1 mg, tabletki drażowane
- Reagila, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, kapsułki twarde
- Ristidic, 1,5 mg, 4,5 mg, 6 mg, kapsułki twarde
- Rivastigmin NeuroPharma, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6 mg, kapsułki twarde
- Rivaroxaban Polpharma, 20 mg, kapsułki twarde
- Segosana, 30 mg, 45 mg, kapsułki twarde
- Silodosin Aurovitas, 8 mg, kapsułki twarde
- Srivasso, 18 mcg, proszek do inhalacji w kapsułkach twardych
- Sympramol, 50 mg, tabletki, drażowane
- Tabagine, 75 mg, kapsułki twarde
- Tamiflu, 30 mg, 45 mg, kapsułki twarde
- Zenofor SR, 500 mg, 750 mg, 1000 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu
- Zonisamidum Neuraxpharm, 25 mg, 50 mg, 100 mg, kapsułki twarde
- Xonvea, 10 mg + 10 mg, tabletki dojelitowe
Suplementy diety zawierające wśród substancji pomocniczych szelak:
- Allnutrition Iron SR, kapsułki
- Anaketon Forte 250, tabletki
- Bodymax Vital 50+, tabletki
- Bromelan, tabletki dojelitowe
- Cynek + Forte, kapsułki twarde
- Cynek + SR, kapsułki twarde
- Deprox 500, tabletki
- Doppelherz aktiv dla diabetyków + Morwa, tabletki
- DOZ Product FeRRUM SR+, kapsułki
- Floradix, tabletki
- GymBeam Micro Vitamin D3, kapsułki
- GymBeam Vitamin C Long Active, kapsułki
- KENAY Bromelaina Bromelami Retard
- Solescin, tabletki dojelitowe
- Swanson Fat Burner tabletki
- Swanson Glukozamina Chondroityna & MSM, tabletki
- Swanson L-Karnityna, tabletki, 30 szt.
- Swanson Witamina C500 z dziką różą, tabletki o przedłużonym wchłanianiu
- Szelazo + Forte, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu
- Szelazo + SR, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu
- Vitacare Garlic Long Plus, tabletki
- Vitacare Organic Selen, tabletki
Uwaga: powyższe listy nie są kompletne, dlatego osoby z potwierdzoną alergią na szelak powinny zapoznać się ze składem każdego produktu, który zamierzają zastosować. Osoby uczulone na szelak, które przyjmują leki zawierające tę substancję, nie powinny odstawiać leków samodzielnie, lecz zawsze niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym terapię.
Szelak: synonimy oraz nazwy w innych językach
Ammonium Shellacate; Goma laca; Goma-laca; Gommalacca; Gomme-laque; Gummi Lacca; Gummilack; Lacca in tabulis; Lackharz; Plattlack; Potassium Shellac; Sellak; Shellac; Shellac au Canada; Shellac Cera; Shellac Wax; Schellack; Schellak ; Shellak; Skjellakk; Šelak; Tafellack; CAS 9000-59-3; CAS 97766-50-2; CAS 68308-35-0; CAS 97766-50-2; EC 232-549-9; EC 307-913-6; EC 269-647-6; EC 307-913-6.
Reakcje krzyżowe i współuczulenia
Brak danych. Reakcja krzyżowa to reakcja alergiczna na substancje o budowie chemicznej zbliżonej do substancji pierwotnie uczulającej. Współuczulenie to potwierdzone epidemiologiczne częstsze jednoczesne występowanie alergii na określone substancje mimo braku dostrzegalnych podobieństw w ich strukturze chemicznej. Reakcje krzyżowe i współuczulenia nie występują u każdego uczulonego, jednak takie ryzyko zawsze należy brać pod uwagę.
Substancja testowa
- Szelak 20% alk. (Chemotechnique Diagnostics, nr kat. S-015)
Autor opisu: profesor dr hab. med. Radosław Śpiewak, specjalista dermatolog i alergolog
|