spis treści serwisu strona startowa Kontakt

Pantenol

Pantenol (synonim: pantotenol) jest alkoholowym analogiem kwasu pantotenowego, czyli witaminy B5. Występuje w postaci mieszaniny racemicznej zawierającej zarówno formę prawoskrętną (dekspantenol), jak i lewoskrętną (lewopantenol). Aktywność biologiczną wykazuje wyłącznie dekspantenol. Pantenol charakteryzuje się dobrą przenikalnością przez skórę i szybko ulega utlenieniu do kwasu pantotenowego, stanowi zatem prowitaminę witaminy B5.

Dekspantenol jest składnikiem licznych preparatów miejscowych do leczenia problemów i chorób skórnych. Przypisuje się mu działanie ochronne, nawilżające, kojące, przeciwświądowe, a także wspomagające gojenie. Pantenol jest szeroko stosowany w kosmetyce jako środek antystatyczny, kondycjonujący włosy i skórę.

Pantenol w wyrobach farmaceutycznych

Dekspantenol jest dodawany do niektórych produktów leczniczych i wyrobów medycznych (m. in. kremy, maści, żele, aerozole do nosa, preparaty do jamy ustnej). Przykładowe produkty apteczne zawierające pantenol:

  • Anusir Clean pianka do oczyszczania okolic stomii i odbytu
  • Bonum Pox Care pianka
  • ChemoDry B6
  • Demoxoft płyn do specjalistycznej higieny powiek i ich brzegów
  • Emolium Dermocare Moisturizing Shampoo
  • Makarczykowie Talcum Powder talk kosmetyczny
  • Mediderm Shampoo
  • Orion Pharma Bevita +B
  • PLIVAfem F żel do higieny intymne
  • Proctiva żel łagodząco-kojący do pielęgnacji okolic odbytu
  • Procto-Hemolan Comfort żel do mycia dla osób z hemoroidami
  • Procto-Zac chusteczki pielęgnacyjne
  • Psorin Body&Scalp specjalistyczna emulsja do mycia ciała i skóry głowy w przebiegu łuszczycy
  • Rinozine nawilżająco-regenerująca maść do okolic nosa
  • Sora lotion do skóry głowy i włosów
  • Ureavit nawilżający krem z mocznikiem

Uwaga: powyższa lista nie jest kompletna, dlatego osoby z potwierdzoną alergią na pantenol powinny zapoznać się ze składem każdego produktu, który zamierzają zastosować.

Pantenol w produktach dla zwierząt

Pantenol może być składnikiem kosmetyków i środków pielęgnaczyjnych dla zwierząt. Przykładem produktu weterynaryjnego zawierającego pantenol jest szampon dla psów Buddycare from Nose to Tail, derma sensitive shampoo.

Pantenol w kosmetykach

Pantenol jest składnikiem licznych kosmetyków, w tym przeznaczonych do skóry wrażliwej i chorej. Marki międzynarodowe i krajowe, w których ofercie można znaleźć produkty z pantenolem to między innymi AA LAAB, Aflofarm, Apis, Bepanthen, Biały Jeleń, Bielenda, Bioderma, BasicLab, Cerkocare, Dermedic, Emolium, Eucerin, Flos-Lek, La Roche-Posay, Lirene, Mediderm, Novaclear, Oillan, SVR, Swederm, Sylveco, Tołpa, Uriage, Vichy, Ziaja, Ziajka. Jednak takich marek jest więcej.

Uczulenie na pantenol często występuje lub nasila się po zastosowaniu produktów "hipoalergicznych" a także przeznaczonych do "skóry wrażliwej" lub "skóry atopowej", ponieważ takie produkty częściej zawierają pantenol.

Patrz również → lista przykładowych produktów zawierających pantenol wymienionych wcześniej oraz innych marek. Należy pamiętać, że są to tylko przykłady a inni producenci również mogą mieć w ofercie produkty z pantenolem.

INCI*: PANTHENOL

*INCI: International Nomenclature of Cosmetic Ingredients - ujednolicone, międzynarodowe nazwy składników kosmetyków. W takiej postaci nazwa substancji występuje w opisie składu kosmetyku.

Objawy alergii na pantenol

Alergia kontaktowa na pantenol najczęściej objawia się powstaniem wyprysku kontaktowego w miejscu aplikacji (rumień, świąd, pieczenie, obrzęk, grudki, pęcherzyki oraz wysięk) zwykle w ciągu 24-48 godzin od kontaktu. Może dochodzić do rozsiania wyprysku poza miejsce kontaktu, również do uogólnienia na całe ciało. W przypadku produktów do włosów zawierających pantenol obserwuje się zwykle świąd, zaczerwienienie, obrzęk i złuszczanie skóry wzdłuż linii włosów, na skórze głowy, twarzy, powiek i szyi. U pacjentów uprzednio uczulonych na pantenol drogą kontaktową może dochodzić do nawrotu lub zaostrzenia zmian skórnych po doustnym przyjęciu preparatów witaminowych z pantenolem (systemowa reaktywacja alergicznego wyprysku kontaktowego). U uczulonych na pantenol, stosowanie preparatów gojących z jego zawartością może prowadzić do opóźnionego gojenia ran. Opisano także reakcję alergiczną na pantenol u dziecka po zastosowaniu aerozolu do nosa zawierającego dekspantenol (preparat z ksylometazoliną), które poza rozsianą, swędzącą wysypką skórną na twarzy, uszach, szyi, tułowiu i kończynach, skutkowało także zatkaniem nosa oraz zaburzeniami snu.

Odmienny, rzadszy typ reakcji alergicznych stanowi reakcja natychmiastowa typu I, w których obrzęk powiek lub twarzy, rumień i ostry świąd pojawiają się natychmiast (poniżej 60 minut) po aplikacji odżywki lub preparatu do włosów. W przypadku doustnego przyjęcia pantotenolu (np. w preparatach witaminowych) u niektórych uczulonych może rozwijać się obrzęk naczynioruchowy twarzy, powiek, warg i języka, duszność, uczucie ciasnoty w gardle, zawroty głowy, a także utrata przytomności (wstrząs anafilaktyczny. Do takich reakcji układowych zazwyczaj dochodzi u osób uprzednio uczulonych drogą skórną (kosmetyki, preparaty miejscowe). Uwaga: Reakcja natychmiastowa (typ I) różni się patomechanizmem od alergii kontaktowej (alergia opóźniona, typ IV), którą wykrywa się za pomocą testów płatkowych. Zatem dodatni test płatkowy w postaci ogniska wypryskowego pojawiającego się po 1 lub więcej dobach nie oznacza zwiększonego ryzyka reakcji anafilaktycznej na pantenol.

Częstość uczulenia: 0,2 - 1,2% wszystkich pacjentów rutynowo testowanych tą substancją.

Synonimy oraz nazwy w innych językach: Pantenol; Dekspantenol; Bepanthen™; 2,4-Dihydroxy-N-(3-hydroxypropyl)-3,3-dimethylbutanamide (IUPAC); Pantothenol; Pantothenyl alcohol; N-Pantoylpropanolamine; Dexpanthenol; Levopanthenol; DL-Panthenol; (+)-Panthenol; CAS: 16485-10-2; CAS: 81-13-0.

Substancja testowa: Pantenol 5% waz. (Chemotechnique Diagnostics, nr kat. P-042)

Reakcje krzyżowe i współuczulenia: Aktualnie niewiele wiadomo na temat reakcji krzyżowych pantenolu oraz dekspantenolu. Ze względu na podobieństwo strukturalne i łatwość konwersji teoretycznie możliwe są reakcje krzyżowych z witaminą B5 (kwas pantotenowy) oraz pantotenianem wapnia. Wykazano, że dekspantenol nie wykazuje reakcji krzyżowych z etylopantenolem (INCI: PANTHENYL ETHYL ETHER), który jest składnikiem m.in. kosmetyków do pielęgnacji włosów.

Reakcja krzyżowa to reakcja alergiczna na substancje o budowie chemicznej zbliżonej do substancji pierwotnie uczulającej. Współuczulenie to potwierdzone epidemiologiczne częstsze jednoczesne występowanie alergii na określone substancje mimo braku dostrzegalnych podobieństw w ich strukturze chemicznej. Reakcje krzyżowe i współuczulenia nie występują u każdego uczulonego, jednak takie ryzyko zawsze należy brać pod uwagę.

Autor opisu: Profesor dr hab. med. Radosław Śpiewak, specjalista dermatolog i alergolog

uczulacze od A do Z

Śledź nas na Facebooku:

facebook

Jak do nas dojechać:

dojazd

Uwaga! Ten serwis nie zastępuje porady lekarskiej, korzystasz z niego wyłącznie na własną odpowiedzialność. Autor dołożył wszelkich starań, aby informacje zawarte na tej stronie były rzetelne i aktualne, jednak wyklucza odpowiedzialność za ewentualne szkody wynikające z ewentualnych błędów. Każda istotna informacja powinna być weryfikowana w innych niezależnych źródłach fachowych.
Wszelkie prawa zastrzeżone. Autor niniejszego dzieła udziela osobom fizycznym zgody na nieodpłatne korzystanie z niego wyłącznie w celach niekomercyjnych. Wszelkie inne zastosowania wymagają pisemnej zgody autora. Kopiowanie zabronione!
© Radosław Śpiewak All rights reserved. Document created: 10 October 2026, updated: 11 October 2026.

sprawdz

 

polecamy